RSS

અલંકાર નાં ઉદાહરણ

વર્ણાનુપ્રાસ

અખંડ અને અવિભાજય સમયના કટકા કરી નાખ્યા = વર્ણસગાઈ

આ શેઠ છે ને શેઠ, એ પંડ્યા ,એમનો જીવ જરીક જેવડો. = વર્ણાનુપ્રાસ

આવા અંધારામાં આવ્યા કેવી રીતે ? = વર્ણસગાઈ

એ અસત્યનો અવતાર હતો = વર્ણસગાઈ

એને આંખ આગળ આવેલા કેશ દૂર કર્યા. = વર્ણસગાઈ

કરીએ સંપ કુટુંબમાં,શત્રુથી શું થાય ? = વર્ણાનુપ્રાસ

કાળને કબજે કરવાના અનેક પ્રયત્નો થાયા છે = વર્ણસગાઈ

કાળા કર્મ કરનારી કોઇ સ્ત્રી કેળવણી પામેલી કહેવાશે નહી = વર્ણસગાઈ

કાળી ઝીણી પોતડી બંધ બાંધી બાંધેલા હતા. = વર્ણાનુપ્રાસ

કેળવણી પામેલી સ્ત્રી પોતાના પિયુની લાડતી પ્યારી બની રહે છે = વર્ણાનુપ્રાસ

ગુણ ગાયે ઝવેરી રે,પૂરણ પરમાણે. = વર્ણાનુપ્રાસ

જાગ,જગન,જપ તપને તીરથ,તેમાં સૌથી મોટો સત્સંગ.= વર્ણાનુપ્રાસ/ વર્ણસગાઈ

જે જોયું તે જાય,ફૂલ ફુલ્યું તે ખરશે. = વર્ણાનુપ્રાસ

જેને ગોવિંદના ગુણ ગાયા રે. = વર્ણાનુપ્રાસ

નટવર નિરખ્યા નેન ! તે… = વર્ણાનુપ્રાસ 

નિત્ય સેવા,નિત્ય કીર્તન- ઓરછવ,નિરખવા નંદ કુમાર રે.= વર્ણાનુપ્રાસ

પુરી, કાશી, કાંચી, અવધ, મથુરાને અવર સૌ.= વર્ણાનુપ્રાસ

મધવાદિક પણ મોતે મરે, કોણ માત્રામાં માનવી ?  = વર્ણાનુપ્રાસ કે વર્ણસગાઈ

મૂરખ મનમાં મોટા રે, અજાણ્યે ઉતારણ આણે. = વર્ણાનુપ્રાસ

મેરુ રે ડગે ને જેનાં મનનો ડગે. = વર્ણાનુપ્રાસ

રાધા રાસ  રમે છે. = વર્ણાનુપ્રાસ

લગન લગાડી આગ. = વર્ણાનુપ્રાસ 

લોકો એમની માનતા માની માનીને એમને જંપવા પણ દે કે ! = વર્ણાનુપ્રાસ

વિપદ પડે વણસે નહિ. = વર્ણાનુપ્રાસ

સુનાં સ્થાનો સજીવન થયાં,સાંભળું કંઠ જૂના = વર્ણાનુપ્રાસ

ઉપમા

આ વૃક્ષો વિશાળ શતરંજ ફલક પર મૂકાયેલા પ્યાદાં જેવાં લાગે છે.= ઉપમા

આંબો સોને મઢાઇ જાય છે. = ઉપમા

આપણા જેવા સામાન્ય માણસનું ગજુ નહી = ઉપમા

આપણે યંત્ર જેવા નથી કે આખો દિવા કામ કર્યાં કરીએ = ઉપમા

એ ફૂલોની શિતળતા મારી આંખોને જળ છાલકશી સ્પર્શે છે = ઉપમા

એક વખતનું સ્મશાન જેવું ઘર રાતદિ ધમધમતું થઇ ગયું. = ઉપમા

એના પીળા પડી ગયેલા પાંદડા અદ્લ સોના જેવા લાગે છે. = ઉપમા

કટોરી જેવા રાતા ફૂલો આવનારા ઉનાળાની આગાહી કરે છે = ઉપમા

કવિતા કવિઓને વરદાનની જેમ મળતી હોય છે = ઉપમા

કાચ,ઘડિયાળ અને સત્યની પેઠે ટાઇમ ટેબલ નાજુક છે = ઉપમા

કાળું લાંબું ગોળ મોઢાવાળું અજગર જેવું જાનવર ધુમાડો કાઢતું  = ઉપમા

કોઇ મત્ત ગજેન્દ્ર માફક તે ડગલા ભરતો હતો = ઉપમા

ક્યારેક ચાંદનીથી ઝળાહળાં થતી નદીઓ જેવો =  ઉપમા

ખરેખર આપણે સૂકા પાંદડાં જેવા ખખડયા કરીએ છીએ = ઉપમા

ગિલાનો હાથ હેન્ડલ પર હોય કે નો હોય, છકડોતો રોકેટ જેમ ઊડતો જાય = ઉપમા

ગિલાનો હાથ હેન્ડલ પર હોય કે નો હોય, છકડોતો રોકેટ જેમ ઊડતો જાય = ઉપમા

ઘઉંની ફલક સોના જેવી થઇ જાય છે. = ઉપમા

જિંદગીનો મારો અભિગમ શૂન્યવત્ જેવો થઇ ગયો = ઉપમા

ડોહાએ અપ્સરાના જેવી કન્યાના બાપના હથમાં બે રૂપિયા મૂક્યા. = ઉપમા

ડોહાના ગોઠણ છૂટા થઇ ગયા, કેડ સીધી થઇ ગઇ, સોટા જેમ ચાલવા લાગ્યો = ઉપમા

તમે મને નોંધારી છોડીને સાવ સૂનમૂન સાધૂ જેવા થઇ ગયા = ઉપમા

તેનાં લાંબા કાળા વાળ સુર સરિતાના જલ સમા = ઉપમા

તેની ઘનુષ્ય જેવી આંખો સ્થિર અને સખત હતી = ઉપમા

તેનું પાતળું છટાદાર શરીર આ વસ્ત્રમાં ચંદ્રની ઉગતી કળા જેવું મોહક હતું = ઉપમા

તેનો હાથ કઠણ લાકડા જેવો લાગે છે =  ઉપમા

દેવ નદી ઘાયલ વાઘણ જેવીએ લાગે છે = ઉપમા

પગલું લાંક વિનાના ઊંટના જેવું પડતું . = ઉપમા

પુરુષની માફક સ્ત્રી પણ કેળવણી લઇ શકે છે = ઉપમા

પોતે રચેલી માયામાં આત્મતત્વ પેઠે ટાઇમ ટેબલમાં બંધાઉ છું. = ઉપમા

બળતા અંગારા જેવી આંખો સ્થિર કરી = ઉપમા

બીજા બાપડા, પહાણ સરીખા પારખ્યા. = ઉપમા

ભગિની પ્રેમની ભૂખ રહી ગઇ = ઉપમા

મંદિરમાં થતી પ્રાર્થના અમારી મસ્જિદમાં થતી નામજની જેમ એક જ સ્થાને પહોંચે છે = ઉપમા

મને એનું વચન અપનામ જેવું લાગ્યું = ઉપમા

મહુડા માયા ઉતારતા યોગી જેવા લાગે છે. = ઉપમા

મહુડાના કેટલાક વૃક્ષો  ઘમ્મરઘટ વડલા જેવા. = ઉપમા

માણસો માખીઓની જેમ મરતા હતા.= ઉપમા

મુંજ જેવો  કલંકી પુરુષ બીજો પૃથ્વી ઉપર કોઇ નથી = ઉપમા

મોતી જેવી સફેદ, તેવી સુંદર સુવાળી. = ઉપમા

શરૂઆતમાં એ લોકો પીળા વાઘ જેવા લાગતા. = ઉપમા

શિશુ  સમાનગણી સહદેવને. = ઉપમા

સાણેશ્વરના જંગલોની જેમ બારિયા જતાં મહુડાનું વન પીળાશથી છલકાઇ જતું = ઉપમા

સાણેશ્વરના જંગલોની જેમ બારિયા જતાં મહુડાનું વન પીળાશથી છલકાઇ જતું = ઉપમા

રૂપક

અખંડ અને અવિભાજય સમયના કટકા કરી નાખ્યા = રૂપક

આકાશમાં પ્રકાશનો ભવ્ય મહોત્સવ શરૂ થઇ ગયો = રૂપક

આજે સ્ત્રીએ દુઃખદાયી ઝાંઝરિયાં પહેર્યાં નથી = રૂપક

આપણી ચેતનાનો ફૂવારો ઉડી શકતો નથી = રૂપક

ઊંગતાને પાયે જગની જેલ. = રૂપક

કેળવણી પામેલું સ્ત્રી રત્ન કદી પોતાનું તેજ  ખોતું નથી = રૂપક

કેળવણી રહિત સ્ત્રી વાળો સંસાર સિંહવાધના વાસવાળું ભયંકર રાન છે = રૂપક

ગુજરાતની ભૂમિ જોઇ હું આંદોલિત થઇ ગયો છું = રૂપક

ઘર ધંધાની ઘાણી રે, તેમાં તેલિયા તાણે.  = રૂપક

ચંપક ઝાડ થઇ ગયો = રૂપક

છકડો જીવતું પ્રાણી બની ગયેલો.= રૂપક

છકડો સડક થઈ ગયો, છકડો પવનપંથી ઘોડો થઈ ગયો. = રૂપક

જાગ,જગન,જપ તપને તીરથ,તેમાં સૌથી મોટો સત્સંગ. = રૂપક

જેણે તોડી નાખ્યો માયા કેરો ફંદ રે. = રૂપક

ઠેકાણે આવીને ઘોડો ઊભો રહે એમ બેઠલું નાળું વટે કે ખીલો થઈ જાય. = રૂપક

તન જોગી મન કંચન કામની = શબ્દાનુપ્રાસ / રૂપક

તેના હ્યદયમાં એક ગર્વની ઊર્મિ થઇ આવી = રૂપક

દરેક મનુષ્ય પૂર્ણ પરમાત્માનો એક અંશ છે = રૂપક

દાદા કેસરી સિંઘના મગજમાં આંધીના જોશથી સ્મૃતિઓ ટકરાઈ રહી હતી = રૂપક

ધણી એટલે જ મૂર્ખ = રૂપક

ધણી સુરભિ સુત છે. = રૂપક

નવપલ્લવોને મમતાભરી નજરે નિહાળતા સ્વામીજી શું બોધિવૃક્ષ નથી ?  =  રૂપક

પ્રકૃતિ ખુદ એક માહાન કવિતા છે = રૂપક

પ્રકૃતિ જ મારી મા રહી છે = રૂપક

ફાગણનાં વૃક્ષો પરથી સૂરજને ખરતો જોઉં છું. = રૂપક

ફૂંટી એને રૂંવે રૂંવે આંખ . = રૂપક

બિદુને નવી મા મળતાં પ્રેમ સાગરમાં ભરતી આવી. = રૂપક

ભણેલી સ્ત્રીથી સંસાર એક રમણીય બાગ બને છે = રૂપક

ભૂતળ ભક્તિ પદારથ મોટું, બ્રહ્મલોકમાં નાહી રે. =  રૂપક

મન ! લોચનનો પ્રાણ તું,મનલોચન એ રીત. =  રૂપક

મનહ્યદય હળવા ફૂલ થઇ જાય છે = રૂપક

મનુષ્ય લાગણી શીલ પ્રાણી છે  = રૂપક

મને કેળવણીની માયા જાળમાં ફસાવી દીધો = રૂપક

મહુડાએ નર્યા રેખાઓના માળખા જેવા લાગે = રૂપક

મહુડો વસંત અને ગ્રીષ્મ વચ્ચેની સાકળ બની ર્રહે છે = રૂપક

મુંજના અંગે અંગમાંથી દિવ્યતા ઝરતી હતી = રૂપક

મુંજે એક હાસ્યબાણ છોડ્યું = રૂપક

રાતે તડકાએ સીમમાં રાત વાસો કર્યોં. =  રૂપક

વદન સુધાકરને રહું નિહાળી = રૂપક

વૃક્ષ જીવતો જાગતો દેવ છે. = રૂપક

શાળા મહાશાળાની પરિક્ષાના ચક્રાવામાં નાખી દીધો = રૂપક

સૂણ ચક્ષુ ! હું પાંગળું, તું મારું વાહન ! = રૂપક

હરખને શોક ની ના’વે  જેને હેડકી. = રૂપક

અંત્યાનુપ્રાસ

ગુણ જશ અપરંપાર,દેશ બધામાં દીઠું,

ભોજનમાં તે ભળે મનુષ્યને લાગે મીઠું = અંત્યાનુપ્રાસ

જલાવી જાતને ધૂપ સુવાસિત બધું કરે,

ઘસીને જાતને સંતો અન્યને સુખિયાં કરે. = અંત્યાનુપ્રાસ

જતો હતો અંધ થતી નિશામાં,

સુગુપ્ત રાજગૃહની દિશામાં ! = અંત્યાનુપ્રાસ

માડી મીઠી, સ્મિત મધુર ને ભવ્ય મૂર્તિ પિતાજી,

દાદી વાંકી રસિક કરતી ગોષ્ટિથી બાળ રાજી ; = અંત્યાનુપ્રાસ

ભરતખંડ ભૂતળમાં જનમી જેણે ગોવિંદ ગુણ ગાયા રે,

ધન ધન રે એનાં માતાપિતા ને સફલ કરી એણે કાયા રે. = અંત્યાનુપ્રાસ

વિચારતો નેત્ર જલે ભરાય છે,

શરીરનું ચેતન ત્યાં હરાય છે.= અંત્યાનુપ્રાસ

પાનેપાને પોઢી રાત,

તળાવ જપ્યું કહેતા વાત. .= અંત્યાનુપ્રાસ

વિદ્યા ભણિયો જેહ,તેહ ઘેર વૈભવ રૂડો.

વિદ્યા ભણિયો જેહ,કામનીકંચન ચૂડો. .= અંત્યાનુપ્રાસ

શબ્દાનુપ્રાસ

અખાડામાં જવાના મેં ઘણીવાર અખાડા કર્યા. = શબ્દાનુપ્રાસ

કાયાની માયામાંથી છુટવા ગોવિંદરાયની માયા કરો. = શબ્દાનુપ્રાસ

ચેન નથી મન ! કયમ તને, ભેટયા શ્યામ શરીર.= શબ્દાનુપ્રાસ

જાંબાળા…ખોપાળા…તગડીને ભડી…નેભાવનગર… = શબ્દાનુપ્રાસ

દીવાનથી દરબારમાં, દીવા નથી છે અંધારું ઘોર. = શબ્દાનુપ્રાસ

લોચન મનનો  રે ! કે ઝઘડો લોચન મનનો ! = શબ્દાનુપ્રાસ

સતી ખેદ હતી જોતી વદને વધતો જતો ! = શબ્દાનુપ્રાસ

હળવે હળવે હળવે હરજી મારે મંદિર આવ્યા રે. = શબ્દાનુપ્રાસ

ભયની કાયાને ભુજા નથી, નથી વળી સંશયને પાંખ. = પ્રાસસાંકળી/ આંતરપ્રાસ

શામળ કહે વિધા ભણિયો જેહ,તેહ ઘેર વૈભવ રૂડો. = પ્રાસ સાંકળી કે આંતરપ્રાસ

ઉત્પ્રેક્ષા

આખા જડબામાં જાણે દાઢ જ હોય તેમ જણાતું હતું. = ઉત્પ્રેક્ષા

એ મારી સફળતાને જાણે પોતાની સિદ્ધિ સમજતા = ઉત્પ્રેક્ષા

ખુદા જાણે તેમની પાસે આવી ઉભારહ્યા = ઉત્પ્રેક્ષા

ગિલાને જાણે કેમેરાવાળાની ખબર હોય એમ એ કેમેરા સામું હસી રહ્યો. = ઉત્પ્રેક્ષા

ગિલો જાણે છકડો. = ઉત્પ્રેક્ષા

જયાં-ત્યાં આવી વય બદલી સંતાય,જાણે પરીઓ. = ઉત્પ્રેક્ષા

જાણે એક માની ગોદમાંથી બીજી માની ગોદમાં આવી ગયો = ઉત્પ્રેક્ષા

જાણે તેમનો જવાબ હું સમજી શકીશ કે નહી = ઉત્પ્રેક્ષા

જેનામાં વૃક્ષ પ્રીતિ નથી એનામાં જાણે જીવન પ્રીતિ નથી. = ઉત્પ્રેક્ષા

થાય છે મારી નજર જાણે હરણ ન રહે ઠેકતી એ ઘાસમાં. = ઉત્પ્રેક્ષા

દર્દ અને ઉપેક્ષા ગળગૂથીમાંથી જ મળેલા =  ઉત્પ્રેક્ષા

મન જાણે રમવા માટે એક નવું રમકડું મળી ગયું. = ઉત્પ્રેક્ષા

વપુ-તેજ પ્રગટયું ભગવાન ,જાણે થયા ઉઠે શશિયર-ભાણ. = ઉત્પ્રેક્ષા

શરૂઆતમાં નાયકા પીળા ચટાક વાઘ જેવા લાગતા. = ઉત્પ્રેક્ષા

સવારે પાકેલા ખેતર ઉપર કાન માંડીએ તો જાણે સોનેરી ઘંટડીઓ રણકતી ના હોય! = ઉત્પ્રેક્ષા

વ્યતિરેક

બાપુનુ હૃદય ફૂલ કરતાં કોમળ હતું. = વ્યતિરેક

કમળકળી થકી કોમળું રે બેની અંગ છે એનું ! = વ્યતિરેક

સુદામાના વૈભવ આગળ કુબેર તે કોણ માઞ. = વ્યતિરેક

ઊર્મિલાની વાણી અમૃતથીયે મીઠી છે. = વ્યતિરેક

તું ચંદ્રથી ચારૂ સુહાસિની છે. = વ્યતિરેક

શ્લેષ

જવાની તો આખરે જવાની છે.   = શ્લેષ

સાહેબ ,આબાં નીચે મરવા પડયા છે. = શ્લેષ

રવિને પોતાનો તડકો ન ગમેતો જાય કયાં. = શ્લેષ

 હું માનવી માનવ થાઉં તો ઘણું. = શ્લેષ

તપેલી તપેલી છે. = શ્લેષ

સજીવારોપણ

ઋતુંઓ વૃક્ષોને વહાલ કરતા થકતી નથી. = સજીવારોપણ

ઋતુને દૂર વહી જતી જોઇ રહું છું. = સજીવારોપણ

ખૂંદી તો ધરતી ખમે, વાઢી ખમે વનરાઈ. = સજીવારોપણ

ચાંદની ચાદર ઓઢીને સૂતેલા ડુંગરા = સજીવારોપણ

ડુંગરાઓ પરની હરિયાળીએ નવો વેશ સજી લીધો છે = સજીવારોપણ

તગડીનાં પાદર વીંધીને સડક દોડતી હોય. = સજીવારોપણ

ત્યાં તો પેલી ચપળ દીસતી વાદળી જાય ચાલી. = સજીવારોપણ

દોડ્યો વ્હેળો વહનગીતમાં પ્રશ્ન મારો ડુબાવી.= સજીવારોપણ

ને આ બુઠ્ઠો વડ પણ નકારે જ માથું હલાવી. = સજીવારોપણ

પવનના પાંદડાં જોડે ગમ્મત કરે છે = સજીવારોપણ

ભડી ફરતે સોસાયટીનાં મકાનો ઊગી ગયાં છે. = સજીવારોપણ

રાત ભૂરી ટેકરીઓ પર નિર્વસ્ત્ર બનીને હારબદ્ધ બેસી પડે છે. = સજીવારોપણ

રાતે તડકાએ સીમમાં રાત વાસો કર્યોં. = સજીવારોપણ

સડક પડખું ફેરવીને સૂઇ ગઇ હોય = સજીવારોપણ

અનન્વય

સાપ એટલે ચક્ષુ:શ્રવા. = અનન્વય

હિમાલય તે હિમાલય = અનન્વય

માં તે માં = અનન્વય

આક્કાનું વર્તન એટલે આક્કાનું વર્તન = અનન્વય

મહુડાના વૃક્ષો એટલે મહુડાના વૃક્ષો. = અનન્વય

મનેખ જેવા મનેખને કપરો કાળ આવ્યો . = અનન્વય

 
Leave a comment

Posted by on સપ્ટેમ્બર 4, 2019 in Uncategorized

 

બકુલ ત્રિપાઠી

જન્મ: ૨૭/૧૧/૧૯૨૮

જન્મસ્થળ : નડીયાદ

પિતા:પદ્મમણિશંકર

માતા સૂર્યબાળા

અભ્યાસ : એમ.કોમ(૧૯૫૧),એલ.એલ.બી (૧૯૫૩)માં

વ્યવસાય : એચ.એલ.કોમર્સ કોલેજમાં વાણિજ્ય સંચાલન ના અધ્યાપક

ઉપનામ : ઠોઠ નિશાળિયો

પારિતોષિક : રણજિતરામ સુવર્ણ ચંદ્રક (૧૯૮૮)

                  કુમાર ચંદ્રક (૧૯૫૨)માં

સાહિત્ય પ્રદાન :

નિબંધ :સચરાચરમાં(૧૯૫૫) // સોમવારની સવાર(૧૯૬૬) // દ્રોણાચાર્યનું સિંહાસન

         (૧૯૮૫) // હૈયું ખોલીને હસીએ !(૧૯૯૭) // ગોવિંદે માંડી ગોઠડી (૧૯૮૭)

લલિત નિબંધ : વૈકુંઠ નથી જાવું (૧૯૮૩) // હિંડોળો ઝાકમઝોળ // મન સાથે મૈત્રી

          (૧૯૯૦) // અષાઢની સાંજ // પ્રિય સખી અને ભજિયાં

ત્રિઅંકી નાટક : લીલા // ગણપત ગુર્જરી (૧૯૯૪) // રાણીને ગમ્યો તે રાજા //

અન્ય પુસ્તકો : લગ્નમંગલ –હાસ્યમંગલ (૧૯૯૪) // શેક્સપિયરનું શ્રાદ્ધ (૧૯૯૪) //

              મિત્રોનાં મિત્રો (૧૯૯૬) // બાપુજીની બકરીની બકરીનાં બકરાનો બકરો

             (૧૯૯૭)

રેડિયો દૂરદર્શન : શ્રેણી : ‘ ગપસપ ’

ગુજરાત સમાચાર : ‘કક્કો અને બારખડી ’ અને ‘ સોમવારની સવાર ’

અવસાન :૩૧ / ૮ / ૨૦૦૬

 
Leave a comment

Posted by on નવેમ્બર 27, 2019 in Uncategorized

 

કવિ બોટાદકર

કવિ બોટાદકર

જન્મ : ૨૭ / ૧૧ / ૧૮૭૦

જન્મસ્થળ : સૌરાષ્ટ્રના બોટાદમાં થયો હતો.

પિતા : ખુશાલદાસ બોટાદકર

અભ્યાસ : છ સુધીનો અભ્યાસ

બિરુદ : ‘સૌદર્યર્શી કવિ’નું બિરુદ મળ્યું હતું.

ઉપનામ : સૌદર્યર્શી / ગૃહ ગાયક

વ્યવસાય : પ્રાથમિકશાળામાં શિક્ષક તરીકે સેવા આપી.

તંત્રી : ’પુષ્ટિમાર્ગીય પ્રકાશ’ માં

સાહિત્ય પ્રદાન : ચાર કાવ્યસંગ્રહ તેમણે પ્રગટ કર્યા.

                અવસાન પછી પાંચમો કાવ્યસંગ્રહ પ્રગટ થયો.

કાવ્યસંગ્રહ : કલ્લોલિની // સ્ત્રોતસ્વિતી // નિર્ઝરિણી // રાસતરંગિણી

              અવસાન પછી પ્રગટ : શૈવલિન //

ખંડકાવ્ય: ઉર્મિલા // એભલવાળો // ચંદન // આવળનાં ફૂલને

અવસાન :૭/૯/૧૯૨૪  

 
Leave a comment

Posted by on નવેમ્બર 27, 2019 in Uncategorized

 

છ નો મહિમા

છ કર્મ

સ્નાન // સંધ્યા // દેવપૂજા // તર્પણ //  હોમ // સ્વાધ્યાય

છ શાસ્ત્રો

વેદાંગ // છંદ// વ્યાકરણ // નિરુક્ય //સાંખ્ય // યોગ  

છ શત્રુ

કામ // ક્રોધ // લોભ // મદ // મોહ //  મત્સર

છ દર્શન

જોગી //જંગમ //ફકીર //સંન્યાસી //જૈન //બ્રહ્માણ

છ આતતાયી

આગ લગાડનાર // ઝેર દેનાર //જમીન પચાવી પાડનાર//

 સ્ત્રીનું હરણ કરનાર //ચોરી કરનાર // મારવા આવનાર

છ રસ

ખારું  // ખાટું  //મીઠું(ગળ્યું)  // તીખું  // કડવું  // તૂરું

છ ઋતુ

વસંત // ગ્રીષ્મ // વર્ષા // શરદ // હેમંત // શિશિર

છ પ્રકારના કણબી

લેઉવા //કડવા      //આંજણા //મુમના   // ભીલા // કછિઆ

છ પ્રકારનાં તપ

બ્રહ્મતપ   // શારીરિકતપ  // ભિક્ષાચારી તપ  // રસપરિત્યાગ તપ  

હાયકલેશ તપ  // વ્રતસલીનતા તપ 

સંકલન : ભીખાભાઈ પટેલ  

 
Leave a comment

Posted by on નવેમ્બર 26, 2019 in Uncategorized

 

પાંચ નો મહિમા

 પાંચ મહાભૂત

આકાશ    વાયુ       તેજ        જળ        પૃથ્વી

 પાંચ તત્વ

હાડકા      માંસ       ચામડી     નાડી       મજ્જા

 પાંચ ચેતના

મન        બુદ્ધિ        ચિત્ત       અહંકાર    આત્મા 

પાંચ વાયુ

પ્રાણ             અપાન     ઉદાન      વ્યાન      સમાન

પાંચ જળ તત્વો

લોહી       લાળ       મુત્ર        પરસેવો    વિર્ય

પાંચ કર્મેન્દ્રિયો

હાથ        પગ        મુખ        ગુદા        ઉપસ્થ

પાંચ  જ્ઞાનેન્દ્રિયો

આંખ       ચામડી     જીભ       કાન        નાસિકા 

પાંચ આવેગ

ભુખ        તરસ       લઘુશંકા    ગુરુશંકા    નિંદ્રા

પાંચ મુક્તિ

સાલોક્ય    સારૂપ્ય     સામિપ્ય    સાષ્ટિ      સાયુજ્ય

પાંચ અમૃત

દૂધ        દહી        ઘી         મધ        સાકાર 

પાંચ વૃક્ષો

પિપળો     ઉંબરો      ખીજડો     આંકડો     વડ

પાંચ પ્રત્યક્ષ દેવ

સૂર્ય        ચંદ્ર         વાયુ       જળ        અગ્નિ

પાંચ દેવ

બ્રહ્મા       વિષ્ણુ      મહેશ       ગણેશ      શારદા   

પાંચ આધાર

અન્ન        વાયુ       જળ        પૃથ્વી      અગ્નિ

પૃથ્વી તત્ત્વ ની પાંચ પ્રકૃતિ

અસ્થી      માંસ       ત્વચા      નાડી       રોમ

દીપક રાગની પાંચ રાગણી

દેશી        કેદારી      નટ         કર્ણાટકી    કામ્બોદી

પાંચ વિષય

શબ્દ       સ્પર્શ       રૂપ         રસ         ગંધ  

સૌરાષ્ટ્રના પાંચ રત્નો

નદી  નારી  તુરંગ(ઘોડો)    સોમનાથમહાદેવ  હરિદર્શન(દ્વારકા)

પાંચ હિન્દવા પીર

પાબુજી     હડબુજી     રામદેવજી  ગોગાજી    જેસલપીર

પાંચ પ્રકારનાં જ્ઞાન

મતિજ્ઞાન   શ્રુતિજ્ઞાન   અવધિજ્ઞાન   મનપર્યવજ્ઞાન  કેવલજ્ઞાન  

પાંચ પ્રકારના મહાયજ્ઞો

વેદોનું અધ્યયન એ બ્રહ્મયજ્ઞ છે.

પિતૃઓનું તર્પણ તે પિતૃયજ્ઞ છે.

હોમ કરવો તે દેવયજ્ઞ છે.

બલિ વિશ્વદેવ કરવો તે ભૂતયજ્ઞ છે.

અતિથિનું પૂજન કરવું તે મનુષ્યયજ્ઞ છે.

હિંસાનાં પાંચ સ્થાનો (જૈન વિચારધારા)

ચૂલો       ઘંટી        ખાંડણી     સાવરણી   પાણિયારું 

સંકલન : ભીખાભાઈ પટેલ

 
Leave a comment

Posted by on નવેમ્બર 26, 2019 in જનરલ નોલેજ, GPSC, TAT, Uncategorized

 

ચાર નો મહિમા

રામાનંદી સાધુના ચાર સંપ્રદાય

રામાનંદ      વિષ્ણુશ્યામ    નિંબાદિત્ય    માધવાચાર્ય

આકાશના ચાર સ્થંભ

ઉદિયાચલ       મેરુ        ત્રિકુટ       હિમાલય

નિત્યપ્રલય     નિમિત્તપ્રલય   પ્રાકૃતપ્રલય     આત્માકિપ્રલય

ચાર યુગ

સતજયુગ  ત્રેતાયુગ  દ્વાપરયુગ    કલિયુગ

ચાર જતિ

લક્ષ્મણ        હનુમાન      ભૈરવ     કાર્તિકસ્વામી

ચાર વેદ

ઋગવેદ        સામવેદ     અથર્વવેદ      યજુર્વેદ

ચાર ઉપવેદ

આયુર્વેદ     ધનુર્વેદ       ગાંધર્વવેદ     શિલ્પકર્મવેદ

ચાર ખાણિ

ઉદભિજ       ઈંડજ          જરાયુ          સ્વેદજ

ચાર ધામ

દ્વારકા        બદ્રીનારાયણ       જગન્નાથ      રામેશ્વર

ચાર પીઠ

બદ્રીક્ષેત્ર       દ્વારકાપૂરી       જગન્નાથ      કાંચીનો શ્રુંગેરી મઠ   

ચાર પ્રકારની સ્ત્રીઓ

પદ્મિણી         ચિત્રણી        હસ્તિની      શંખણી

ચાર આશ્રમો

બ્રહ્મચર્યઆશ્રમ  ગૃહસ્થઆશ્રમ વાનપ્રસ્થઆશ્રમ   સંન્યાસઆશ્રમ

ચાર પ્રકારની વાણી

પરા            પશ્યતી        મધ્યમા        વૈખરી  

ચાર પ્રકારનું સૈન્ય

હયદળ         ગજદળ        રથદળ         પાયદળ

ચાર પ્રકારનાં અનાજ

શીંગ સરાડી ડૂંડું પોપટો

ચાર પ્રકારના પુરુષ

શશક મૃગ વૃષભ અશ્વ

ચાર પ્રકારનાં પ્રાણીઓ

ખેચર વનચર ભૂચર જળચર

ચાર પ્રકારની વૃત્તિ

કૌશિકી ભારતી આરભટી સાત્ત્વિકી

ચાર પ્રકારનું વૃદ્ધત્વ

જ્ઞાનવૃદ્ધ સ્થાનવૃદ્ધ જાતિવૃદ્ધ વયોવૃદ્ધ

 
Leave a comment

Posted by on નવેમ્બર 26, 2019 in Uncategorized

 

ત્રણ નો મહિમા

ત્રણ વાયુ

શીતલ મંદ સુગંધ

ત્રણ ભુવન

આકાશ પૃથ્વી પાતાલ

ત્રણ દોષ

વાત પિત્ત કફ

ત્રણ ગુણ

સત્વ રજસ તમસ

ત્રણ પીડા

આધિ વ્યાધિ ઉપાધિ

સાડા ત્રણ ધનુષ

શિવ-પિનાક વિષ્ણુ-સારંગ અર્જુન- ગાંડીવ ઇન્દ્રધનુષ(અડધુ)

સાડા ત્રણ વજ્ર

સુદર્શન ચક્ર ઈન્દ્રનું વજ્ર હનુમાનનું અંગ ભીમનું અંગ(અડધુ)

સાડા ત્રણ મર્દ

પાડો/આખલો સુવ્વર સર્પ સિંહ(અડધો)

ત્રણ કાળ

ભૂત ભવિષ્ય વર્તમાન

 
Leave a comment

Posted by on નવેમ્બર 26, 2019 in Uncategorized

 

કરસનદાસ માણેક

કરસનદાસ માણેક

જન્મ : ૨૫/૧૧/૧૯૦૧

જન્મસ્થળ : કરાંચ

પિતા : નરસિંહભાઈ

વતન : જામનગર જિલ્લાનું હડિયાણા ગામ.

કર્મભૂમિ : મુંબઈ

ઉપનામ : વૈશંપાયન,પદ્મવિ 

અભ્યાસ : બી.એ (સંસ્કૃત/ગુજરાતી વિષય સાથે )

            ( ડી.જે કોલેજ,કરાંચી-૧૯૨૩માં )

વ્યવસાય : આચાર્ય પદ પર સેવા આપી.

            ‘ડેઈલી મિરર’ નામનું અંગ્રેજી છાપું ચલાવ્યું.

            ‘જન્મભૂમિ’નાં તંત્રી તરીકે સેવા આપી.(૧૯૩૯)

            ‘નુતન ગુજરાત’નાં તંત્રી સેવા આપી.(૧૯૪૮)

            ‘સારથી’સામાયિક અને ‘નચિકેતા’માસિક શરુ કર્યું.

            આઝાદીની ચળવળમાં જોડાયા.(૧૯૩૦ થી ૧૯૩૨)

સાહિત્ય પ્રદાન :            પ્રખ્યાત કાવ્ય :

  ‘જીવન અંજલી થાજો’

            જીવન અંજલી થાજો……

                        મારું જીવન અંજલી થાજો.…….

            ભૂખ્યાં કાજે ભોજન બનજો,તરસ્યાનું જળ થાજો.

            દીન દુઃખીયાંનાં આંસુ લોતા અંતર કદી ન ધરાજો.

                                          જીવન અંજલી થાજો……

કાવ્ય : ખાખનાં પોયણાં // આલબેલ // મહોબતને માળવે // વૈશંપાયનની વાણી

કથા : મહાભારત કથા

લોકકથા : સિંધુની પ્રેમ કથાઓ

વર્ણન : આઝાદીની યજ્ઞજ્વાળા

પ્રકીર્ણ : અનેક વાર્તા સંગ્રહો // લઘુ નવલો // ચિંતનાત્મક નિબંધો //

ટૂંકી વાર્તા : ગજેન્દ્ર મોક્ષ //

કવિતા : ધીરે ધીરે પધારો નાથ ! // જ્યોતિધામ // મને એ સમજાતું નથી //

         આવું શાને થાય છે ? // પલળી જવાય છે // એવું જ માંગું મોત //

એક સ્વપ્નું મુજ ખોવાઈ ગયું // એક દિવસ હતો ,એક પળ હતી // તારા નયનમાં // ગમે છે //

અવસાન : ૧૮ /૧/૧૯૭૮ (વડોદરામાં) 

 
Leave a comment

Posted by on નવેમ્બર 25, 2019 in Uncategorized